Het nieuwe strafwetboek: 7 zaken om te onthouden.

01/09/2026

Vanaf 1 september 2026 treedt het nieuwe Belgische Strafwetboek in werking.

Het Strafwetboek van 1867 verdwijnt daarmee na anderhalve eeuw. Het gaat om een ingrijpende hervorming van het Belgische strafrecht, die niet alleen verdachten en slachtoffers raakt, maar ook ondernemingen, bestuurders en andere rechtspersonen.

Wat verandert er concreet? Wij zetten 7 belangrijke wijzigingen voor u op een rij.

1. Van overtredingen, wanbedrijven en misdaden naar acht strafniveaus

Een van de meest opvallende wijzigingen is het verdwijnen van het klassieke onderscheid tussen overtredingen, wanbedrijven en misdaden.

In de plaats daarvan komen acht strafniveaus. Voor natuurlijke personen lopen die van relatief beperkte straffen, zoals een geldboete of werkstraf, tot de zwaarste straffen, waaronder levenslange gevangenisstraf.

Ook voor ondernemingen wordt gewerkt met strafniveaus. Elk niveau is gekoppeld aan een bepaalde geldboete. Bij het hoogste niveau kan die oplopen tot 5,76 miljoen euro.

Daarnaast komen er nieuwe of ruimere mogelijkheden voor alternatieve straffen, zoals:
• een dienstverleningsstraf ten gunste van de gemeenschap, ook voor rechtspersonen;
• een probatiestraf, gekoppeld aan bepaalde voorwaarden;
• een verbod om bepaalde activiteiten uit het maatschappelijk doel uit te oefenen;
• de sluiting van een inrichting.

Ook het systeem van de zogenaamde opdeciemen verdwijnt. Geldboetes zullen voortaan rechtstreeks in euro worden uitgedrukt.

2. Gevangenisstraf wordt echt een laatste middel

Het nieuwe Strafwetboek legt uitdrukkelijk vast dat een gevangenisstraf zoveel mogelijk een ultimum remedium moet zijn: een laatste middel wanneer andere straffen niet volstaan.

De rechter moet bij het bepalen van de straf rekening houden met vier doelstellingen: maatschappelijke afkeuring, herstel van schade en maatschappelijk evenwicht, rehabilitatie van de dader en bescherming van de maatschappij.

De opgelegde straf moet bovendien proportioneel zijn. De rechter moet ook rekening houden met de mogelijke ongewenste gevolgen van een straf voor de betrokkene, zijn omgeving en de samenleving.

Bij 'lichtere' misdrijven (vb. een 'gewone diefstal') wordt de rechter die een gevangenisstraf wil opleggen voortaan verplicht te motiveren waarom alternatieven – zoals een werkstraf, probatie of elektronisch toezicht – niet volstaan.

3. Ondernemingen nadrukkelijk in beeld

Het nieuwe Strafwetboek zorgt voor een duidelijker kader voor strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ondernemingen.

Een rechtspersoon kan strafrechtelijk verantwoordelijk zijn voor misdrijven die verband houden met zijn doel of belangen, of die voor zijn rekening zijn gepleegd.

Belangrijk: dat betekent niet dat bestuurders, zaakvoerders of medewerkers buiten schot blijven. De strafrechtelijke verantwoordelijkheid van de onderneming sluit de vervolging van natuurlijke personen niet uit.

Voor ondernemingen kunnen de financiële gevolgen aanzienlijk zijn. De geldboetes worden gekoppeld aan de strafniveaus en houden rekening met de financiële draagkracht van de rechtspersoon: ze kunnen oplopen tot 5,76 miljoen euro.

Ook alternatieve manieren om een strafzaak af te handelen, zoals een minnelijke schikking, voorafgaande erkenning van schuld of de spijtoptantenregeling, kunnen in bepaalde dossiers een belangrijke rol spelen. Voor ondernemingen kan een snelle afhandeling bovendien helpen om reputatieschade te beperken.

4. Minder snel strafbaar voor onopzettelijke fouten

Ook op het vlak van onopzettelijke misdrijven is er een belangrijke wijziging.

De strafbaarheid van bepaalde onopzettelijke gedragingen wordt ingeperkt. Een lichte fout of gewone onoplettendheid volstaat niet langer automatisch.

Voortaan moet, afhankelijk van de concrete strafbepaling, sprake zijn van een ernstig gebrek aan voorzorg of voorzichtigheid.

Dat kan bijvoorbeeld van belang zijn bij ongevallen waarbij iemand gewond raakt of overlijdt.

5. Nieuwe misdrijven voor een veranderende samenleving

Het nieuwe Strafwetboek introduceert daarnaast verschillende nieuwe strafbare feiten. Een aantal daarvan springt in het oog.

Ecocide: ook ernstige milieuschade wordt strafbaar

Ecocide wordt een nieuw misdrijf.

Het gaat om het opzettelijk stellen van een illegale handeling die, met kennis van de mogelijke gevolgen, ernstige, grootschalige én langdurige schade aan het milieu veroorzaakt.

Denk bijvoorbeeld aan zware vervuiling of de vernietiging van ecosystemen.

Ecocide wordt zwaar bestraft met strafniveau 6.

Grooming wordt een afzonderlijk misdrijf

Ook het benaderen van een minderjarige voor seksuele doeleinden krijgt een afzonderlijke strafbaarstelling.

Het gaat onder meer om situaties waarbij iemand een minderjarige online of offline een voorstel tot ontmoeting doet met het oog op het plegen van een seksueel misdrijf en vervolgens concrete stappen onderneemt om die ontmoeting te realiseren.

Dit wordt bestraft met strafniveau 3.

Hacking en cybercriminaliteit: een uitgebreider kader

Het nieuwe Strafwetboek speelt ook duidelijk in op de digitale samenleving.

Naast het klassieke hacken worden verschillende vormen van cybercriminaliteit afzonderlijk omschreven en strafbaar gesteld, waaronder:
• externe en interne hacking: ongeoorloofd toegang krijgen tot een informaticasysteem of de eigen toegangsrechten misbruiken;
• het bezit of ter beschikking stellen van hackingtools die hoofdzakelijk bedoeld zijn om te hacken;
• heling van informaticagegevens die via hacking zijn verkregen;
• informaticasabotage, zoals het opzettelijk wijzigen of wissen van gegevens om de werking van een informaticasysteem te verstoren.

De nieuwe regeling maakt daarmee duidelijk dat het strafrecht niet alleen het klassieke hacken viseert, maar ook verschillende handelingen die daaraan voorafgaan of erop volgen.

Verheerlijken van terrorisme wordt afzonderlijk strafbaar

Ook het verheerlijken van terrorisme wordt afzonderlijk strafbaar gesteld.

Het gaat om het publiekelijk ontkennen, minimaliseren, rechtvaardigen of goedkeuren van terroristische misdrijven wanneer daardoor een ernstig en reëel gevaar ontstaat dat dergelijke misdrijven worden gepleegd.

Daarmee wordt een onderscheid gemaakt met het reeds bestaande misdrijf van het aanzetten tot terrorisme.

6. Een grondige modernisering

Met het nieuwe Strafwetboek verandert dus veel meer dan alleen de terminologie.

De hervorming brengt een volledig nieuwe structuur van strafniveaus, legt meer nadruk op alternatieve straffen en proportionaliteit, verduidelijkt de strafrechtelijke verantwoordelijkheid van ondernemingen en introduceert nieuwe strafbare feiten die inspelen op maatschappelijke en technologische ontwikkelingen.

7. Preventie wordt belangrijker voor ondernemingen

Voor ondernemingen en hun bestuurders is vooral de boodschap duidelijk: het nieuwe Strafwetboek verdient aandacht, niet alleen wanneer er al een strafrechtelijk dossier loopt, maar ook preventief.

Een goed inzicht in de nieuwe regels kan helpen om strafrechtelijke risico’s tijdig te herkennen en waar mogelijk te beperken.

Vragen? Contacteer ons.

Bericht geplaatst door Sven Mertens en Senne Meeus - advocaten op 01/09/2026.